Eizh taolenn a ya d’ober ar pezh-c’hoari, divroidi hepken war al leurenn bep a valizenn gante. Emañ an abadenn e-kreiz ar gaoz a zo er mare-mañ war-bouez an identelezh : digemer pe distaoler a vo graet an divroidi, pe AN HARLUIDI ekonomikel, politikel, hag ar re war dec’h blamour d’ar sec’hor, pe d’an doureier o sevel ?

Ar Vretoned o kuitaat o bro
E- pad pell amzer ‘neus kuitaet kalz Bretoned o bro da glask o zamm boued, evit kaout ur vuhez welloc’h evito hag o bugale.
Aet int etrezek mengleuzioù Trelaze e kichen Angers, Bro Arc’hantina, Kanada, kreisteiz Bro-c’hall, Paris ha war dro... N’o deus ket bet kavet bep tro an eürusted.
E hanter gentañ an XX vet kantved e teu ESTRENIEN da glask labour e Breizh, lod all da glask repu dirak ar brezelioù hag ar faskourien. Evel-se e teu Italianed e mengleuzioù An Uhelgoad ha Spagnoliz e Plougasnou. Nevez zo eo Euskariz a zo bet digemeret e Breizh.
War-lerc’h ar brezel 40, e klasker krouiñ labour e Breizh (Celib, Mob...). Derc’hel ra ar Vretoned da zivroañ. Er Stadoù Unanet e vezont, e New-York, e Montreal. Bro Pariz a sach tud atao, Bretoned ha divroidi all eus ar bed. Kalz labour a zo bet graet gant ar Vro Bagan da gaout TITOUROÙ war an danvez.

Filmoù ha c’hoariva
E don al leurenn ez eus UR SKRAMM bras. Emañ ar c’hoarierien kazimant o tont hag o vont ‘maez eus ar skramm griz a-drugarez d’ar gouleier ha d’ar sonioù. TAOLENNOÙ kaer a zo ha mestr eo Goulc’han Kervella, al leurenner war an dachenn. An traoù a zo bet digouezhet, an istorioù tremenet diskouezet war ar skramm hag ar pezh a zigouezh war al leurenn a zo LIAMMET. Gwalleurioù ar bed a zo bet hag a zeu war o giz INGAL.

Dans, fent ha kan
Nebeut a GINKLADURIOÙ a zo war al leurenn : tud hepken hep dihan, malizennoù gante. Dañs, fent, kan, ha bolontez da stourm a zo er pezh-c’hoari-mañ, teknikoù implijet ingal gant Goulc’han Kervella.
Setu un abadenn leun a vuhez hag a reuz : istor hir divroidi Breizh.
Dont a ra ar gaoz war an estranjourien digemeret gant ar Vretoned en deiz fenoz hag en amzer da zont evel-just.
Div eur hanter eo padet an abadenn, deut eo an noz, berr em eus kavet ma amzer...

Gerioù diaes
Divroañ : s’exiler.
An harluidi : les réfugiés.
Estrenien : des étrangers.
Titouroù : des renseignements, de la documentation.
Ur skramm : un écran.
Taolennoù : des tableaux, des scènes.
Liammet : lié.
Ingal : régulièrement.
Kinkladurioù : des décors.

Gouel Nedeleg en ur mod all

A-dreuz ar bed ez eus milionoù a dud GLOAZET en o c’horf gant an tampestoù bras, an dour-beuz, ar sec’hor… Petra ‘zo kaoz ? Ar gwrez o vont war gresk war ar blanedenn ‘blamour d’ar gaz «à effet de serre» a broduomp dre an uzinoù, an otoioù, ar c’hirri-nij… NAONEGEZH, KLENVEJOÙ-RED, bec’h etre an dud ha divroañ. Bemdez-doue e vez kaoz deus se er c’hazetennoù abaoe hanter-kant vloaz.

Petra ober ‘ta ?
Petra ober ? Ha ma chañchfemp hon mod da vevañ ? Ha da echuiñ gant ar bloaz kozh roiñ ul liv all da Nedeleg. Ur prof hepken a vefe tra-walc’h ! Ur prof DOUJUS eus an natur, eus ar C’HENWERZH REIZH. Ober UR PROF ni hon-unan eo ar gwellañ tra p’hor bez amzer. Pa rit un dra bennak gant ho taouarn emañ ho soñj gant an hini emaoc’h o vont da brofañ un dra bennak dezhañ.

Peseurt gouloù evit Nedeleg ha peseurt boued ?
Lakaat GARLANTEZIOÙ war ur wezenn er jardin a zo gwelloc’h evit prenañ ur we’en er stal. Moaien zo da implij traoù ekolijik : skourroù KELENN, IVIN pe ILIAV, gouloù-koar kentoc’h evit garlantezioù.
Hag ar boued ‘ta ? Prenomp boued a-ziwar-dro, bio. Goût a reomp e vez dav kaout etre 7 ha 9 gramm protein diwar plant da ober ur gramm protein loened. Debromp nebeutoc’h a gig ‘ta da WASTAN nebeutoc’h a voued da vare Nedeleg.
Traoù dister eo kement-mañ a larit c’hwi, ma karfemp ober kement-se e krogfe ar bed da cheñch liv !
J.F

Gerioù diaes
Gloazet : blessé.
Naonegezh : famine.
Kleñvejoù-red : épidémies.
Doujus : respectueux.
Ar c’henwerzh reizh : le commerce équitable.
Ur prof : un cadeau.
Garlantezioù : des guirlandes.
Kelenn, ivin, iliav : du houx, de l’if, du lierre.
Da wastañ : (gwastañ) gâcher.

Pemp bloaz zo !

E miz Here 2004 e oamp kroget gant ar bajenn vrezhonek er Poher . «Yes d’ar yezh» a lâre ar gazetenn d’ar 6 a viz Here 2004. Asambles e oa roet lañs d’ur bajenn e saozneg, n’eus ket mui anezhi bremañ. Roiñ an tu d’an dud da lenn pennadoù berr hag aes e brezhoneg, se faote deomp ober. Faot a rae deomp ivez lakaat tud Kreiz Breizh a gaoze brezhoneg da zeskiñ lenn yezh o bro hep mezh. Deskiñ gerioù nevez tamm-ha-tamm , brezhoneg hiziv ha brezhoneg warc’hoazh. ‘Meus aon eo bet kemeret skouer warnomp gant ar gazetenn Bremañ nevez ‘zo : ur c’heloù mat evit an dud o deus c’hoant lenn brezhoneg aes (Lennomp eo anv an div bajennad er gazetenn). Ouzhpenn 125 pajenn e brezhoneg diwar-benn ar stourmoù, ar servijoù publik, resto Coluche, an Tsunami hag ar vuhez pemdez, an ekoloji, ar chistr, gouelioù ha festivalioù, tud kreiz-Breizh en o labour, lise Diwan, ar Seizh Breur, an ankoù, an ilizoù ! kanerien hor bro… ar vuhez ! kasit keloù deomp eus ar vuhez en ho korn-bro da roiñ startijenn deomp holl.

Krenn-lavar (dicton)

Da ouel Nedeleg hira an deiz deus paz (beg) ar c’hefeleg,
D’an deiz kentañ ‘bloaz deus paz ar waz,
Da ouel ar Rouaned deus paz al leue.

A Noël le jour rallonge d’un pas (d’un bec) de bécasse,
Le premier de l’an d’un pas d’oie,
Aux Rois d’un pas de veau.